Serbest meslek makbuzu nasıl kaydedilir?
Serbest meslek makbuzu (SMM), avukat, mali müşavir, doktor, mimar gibi serbest meslek erbabının düzenlediği belgedir. Normal bir faturadan ayıran şey stopajtır.
Belgede ne var?
Bir SMM'de tipik olarak şu kalemler bulunur:
- Brüt ücret
- Stopaj (gelir vergisi kesintisi)
- Net ücret
- KDV
- Tahsil edilecek tutar
Stopaj, hizmeti alanın kaynağında kestiği ve serbest meslek erbabı adına vergi dairesine yatırdığı tutardır.
Brüt–net ilişkisi
Karışıklığın çoğu buradan çıkar. İki farklı yazım biçimi vardır:
Brütten hesap: brüt bellidir, stopaj brütten düşülür, net kalır.
Netten brüte gitme: taraflar net üzerinde anlaşmıştır ve brüt geriye doğru hesaplanır.
İkisi farklı rakamlar üretir. Belgeyi kaydederken hangi mantıkla düzenlendiğini bilmek gerekir; belgede genellikle her üç tutar da gösterilir ve tutarlılık kontrol edilebilir.
KDV neyin üzerinden?
KDV brüt ücret üzerinden hesaplanır, netten değil. Stopaj KDV matrahını etkilemez; ikisi bağımsız yükümlülüklerdir.
Bu, sık yapılan bir hatadır: net tutar üzerinden KDV hesaplamak vergiyi eksik gösterir.
Muhasebe kaydı (hizmeti alan tarafta)
- 770 (ya da ilgili gider hesabı) — borç, brüt ücret kadar
- 191 İndirilecek KDV — borç, KDV kadar
- 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar — alacak, stopaj kadar
- 320 Satıcılar veya 100 Kasa — alacak, tahsil edilecek tutar kadar
Gider brüt üzerinden yazılır çünkü hizmetin bedeli odur; stopaj sizin ödediğiniz ama onun adına yatırdığınız kısımdır.
Serbest meslek erbabı tarafında
Kendi defterini tutan serbest meslek erbabı için makbuz bir satış belgesidir:
- 120 Alıcılar ya da 100 Kasa — borç
- 600 Yurtiçi Satışlar — alacak, brüt kadar
- 391 Hesaplanan KDV — alacak
- Stopaj, peşin ödenen vergi olarak izlenir ve yıl sonunda mahsup edilir
Kontrol listesi
- KDV brüt üzerinden mi hesaplanmış?
- Gider brüt tutar kadar mı yazılmış?
- Stopaj 360'a alacak yazılmış mı?
- Tahsil edilecek tutar = brüt − stopaj + KDV mi?
Son satır iyi bir doğrulama: tutmuyorsa belgede okunan rakamlardan biri yanlıştır.