Akaryakıt fişinde ÖTV ve ÖİV nereye yazılır?
Akaryakıt fişi, göründüğünden daha zor bir belgedir. Sebebi tek: üzerinde KDV'den başka vergiler de vardır ve bunlar matrahın içindedir.
Fişte ne var?
Bir akaryakıt fişinde tipik olarak şunlar bulunur: litre, birim fiyat, tutar, KDV oranı ve KDV tutarı. Bazı fişlerde ÖTV (Özel Tüketim Vergisi) ayrıca gösterilir.
İletişim faturalarında da benzer bir durum var: orada ÖİV (Özel İletişim Vergisi) devreye girer.
Neden tuzak?
Belge okuyan bir yazılım ya da elle giriş yapan bir insan genellikle şunu yapar: genel toplamı alır, KDV oranından matrahı çıkarır ve farkı KDV sayar.
Akaryakıtta bu yaklaşım tökezler. ÖTV zaten matrahın içindedir; KDV, ÖTV dahil tutar üzerinden hesaplanır. Dolayısıyla matrah–KDV–toplam üçlüsü ilk bakışta "tutmuyormuş" gibi görünebilir ve düzeltmeye çalışırken doğru rakam bozulur.
Doğru yaklaşım
Belgede ne yazıyorsa o alınır. Sırayla:
- Fişte gösterilen matrah alınır — ÖTV dahil olabilir, bu normaldir
- Fişte gösterilen KDV alınır
- İkisinin toplamı genel toplama eşit mi diye bakılır
- Eşit değilse fark aranır: bir hane yanlış mı okunmuş, ayrıca gösterilen bir vergi kalemi mi var
Kısacası ayrıştırma yapmadan önce belgenin kendi rakamlarına güvenmek gerekir. Hesaplayarak "düzeltmeye" çalışmak, doğru olanı bozmanın en kolay yoludur.
Muhasebe kaydı
Akaryakıt gideri normal bir gider gibi kaydedilir:
- 770 Genel Yönetim Giderleri (ya da işletmenin kullandığı alt kod) borç
- 191 İndirilecek KDV borç
- 100 Kasa veya 320 Satıcılar alacak
ÖTV ayrı bir hesaba yazılmaz; gider tutarının içindedir ve indirim konusu yapılamaz. İndirilebilen yalnız KDV'dir.
Alt kod açmanın faydası
Nakliye ve lojistik gibi akaryakıtın büyük gider kalemi olduğu işlerde, akaryakıt için ayrı bir alt kod açmak (770.01 gibi) yıl sonunda anlamlı bir kırılım verir. Aksi hâlde tüm giderler tek hesapta toplanır ve "yakıta ne kadar gitti" sorusu cevapsız kalır.
Termal kâğıt sorunu
Akaryakıt fişleri neredeyse her zaman termal kâğıda basılır ve birkaç ay içinde okunamaz hâle gelir. Sıcakta bekleyen bir araçta bu süre daha da kısalır.
Fişin görselini kaydetmek, sadece kolaylık değil bir zorunluluk: denetimde sorulan belge iki yıl öncesine ait olabilir ve o tarihte kâğıt çoktan solmuş olur.