Tek Düzen Hesap Planı nedir, nasıl okunur?

Tek Düzen Hesap Planı (TDHP), Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen ve Türkiye'de defter tutan bütün işletmelerin kullandığı standart hesap kodu düzenidir.

Amacı basit: bir işletmenin bilançosuna bakan herkes aynı kodun aynı şeyi anlattığını bilsin.

İlk rakam sınıfı söyler

Hesap kodunun ilk hanesi hangi sınıfa ait olduğunu gösterir:

• 1 Dönen Varlıklar
• 2 Duran Varlıklar
• 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
• 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
• 5 Öz Kaynaklar
• 6 Gelir Tablosu Hesapları
• 7 Maliyet Hesapları

1'den 5'e kadar olanlar bilançoda, 6 ve 7 gelir tablosunda gösterilir.

Borç mu alacak mı çalışır?

Normal bakiye yönü sınıfa göre belirlenir:

• Varlıklar (1, 2) ve maliyet hesapları (7) borç karakterlidir
• Kaynaklar (3, 4), öz kaynaklar (5) ve gelirler alacak karakterlidir

1. sınıf karışıktır: içinde hem gelir hem gider hesapları vardır. 600 Yurtiçi Satışlar alacak, 631 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri borç çalışır.

"(-)" işareti ne demek?

Bazı hesapların adı "(-)" ile biter: 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-), 199 Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı (-) gibi.

Bunlar düzenleyici (kontra) hesaplardır: bağlı oldukları kalemi azaltırlar ve sınıflarının tersi yönde bakiye verirler. 103 bir varlık sınıfındadır ama alacak bakiye çalışır, çünkü kasadaki parayı azaltan bir yükümlülüğü temsil eder.

Bu ayrımı kaçırmak mizanda dengesizlik yaratır.

Alt hesaplar

TDHP'nin kendisi üç haneli defter-i kebir hesaplarından oluşur. Bürolar bunların altında nokta notasyonuyla kendi kırılımlarını açar:

• 770.01 Akaryakıt
• 770.02 Kırtasiye
• 770.03 Yemek

Alt kod, ana hesabın sınıfını ve karakterini devralır. Standart bir alt kod listesi yoktur; her büro kendi düzenini kurar. Bu yüzden bir müşavirin planı bir diğerininkine benzemez ve hazır bir alt kod listesi dayatmak yanlış olur.

En çok kullanılan hesaplar

Fiş ve fatura işleyen bir mükellefte sürekli karşınıza çıkacak olanlar:

Alış tarafında:

• 770 Genel Yönetim Giderleri (gider)
• 191 İndirilecek KDV
• 320 Satıcılar
• 153 Ticari Mallar (mal alışında gider yerine)

Satış tarafında:

• 600 Yurtiçi Satışlar
• 391 Hesaplanan KDV
• 120 Alıcılar veya 100 Kasa

Fişin dengesi

Her muhasebe fişinde borç toplamı ile alacak toplamı kuruşu kuruşuna eşit olmalıdır. Bu, muhasebenin temel kuralı ve aynı zamanda en pratik kontrol aracı: fiş dengesizse bir şey yanlış demektir ve o fiş hiçbir programa yüklenmez.